Συνέντευξη του Παύλου Γερουλάνου στην εφημερίδα "La Vanguardia"

Ο υπουργός Πολιτισμού και Τουρισμού Παύλος Γερουλάνος, πριν από λίγες μέρες έδωσε μια συνέντευξη στη μεγαλύτερη εφημερίδα της Καταλωνίας "La Vanguardia" στον δημοσιογράφο Justo Barranco. Σκέφτηκα λοιπόν να μεταφράσω τη συνέντευξη για να έχουμε μια καλύτερη ιδέα των απόψεων του υπουργού όσον αφορά τον πολιτισμό, μια και τέτοιες συνεντεύξεις ο ίδιος αποφεύγει να δίνει σε ελληνικά μέσα. Προτιμάει μάλλον να μαθαίνουμε το τι μέλει γενέσθαι από κατώτερους αξιωματούχους, προφανώς για να μην καρπώνεται ο ίδιος απευθείας το πολιτικό κόστος. Έχουμε και λέμε λοιπόν:

Για πρώτη φορά η Ελλάδα συνέπτυξε σε ένα υπουργείο τον πολιτισμό και τον τουρισμό. Και τοποθέτησε επικεφαλής τον Παύλο Γερουλάνο (Αθήνα, 1966), έναν οικονομολόγο που σπούδασε στο Harvard και το MIT. Ο Γερουλάνος, που βρέθηκε στη Βαρκελώνη σε μια άτυπη συνάντηση των υπουργών Πολιτισμού των χωρών της Ε.Ε., είναι ένας πραγματιστής, που θέλει να ενώσει τον πολιτισμό με την ανάπτυξη και δηλώνει πως οι πολιτιστικές πολιτικές πρέπει να έχουν ξεκάθαρους στόχους για να μην σπαταλούν τα χρήματα των φορολογουμένων και βλέπει στο διαδίκτυο μια ευκαιρία, παρά τα προβλήματα που εγείρει.

Στην Ισπανία έχει ανοίξει μια συζήτηση για την πειρατεία στο διαδίκτυο. Η Ισπανία θέλει να κλείσει ιστοσελίδες. Τι πιστεύετε;

Όλος ο κόσμος θέλει ελευθερία στο διαδίκτυο αλλά επίσης θέλει και τις τέχνες να ανθίσουν, γιατί είναι αυτές που διατηρούν τη γλώσσα, την κουλτούρα, τον τρόπο σκέψης μας. Θα υποστήριζα οποιαδήποτε μέθοδο προστασίας της ελληνικής δημιουργικότητας, γιατί αν δεν το κάνω, τίθεται σε κίνδυνο η μοναδικότητα της κουλτούρας μας, αλλά δεν πρέπει να σκεφτόμαστε το διαδίκτυο μόνο με όρους προστατευτισμού. Είναι μια ευκαιρία για κουλτούρες με μειωμένο κοινό, όπως η Ελληνική, να φτάσουν σε περισσότερους αποδέκτες. Ο καλύτερος τρόπος για να προστατευτεί μια κουλτούρα, είναι γίνει προσβάσιμη, και να αποτελέσει ένα στοιχείο ανάπτυξης. Στον διάλογο ανάμεσα στους καλλιτέχνες και αυτούς που προωθούν την ελευθερία στο διαδίκτυο συνηθίζω να είμαι πιο ευαίσθητος όσον αφορά τους πρώτους: Αν δημιουργήσουν κάτι που το κοινό θέλει να αποκτήσει, πρέπει να έχουν δικαιώματα. Αλλά το μεγαλύτερο λάθος θα ήταν να πάρει κανείς μια ριζοσπαστική θέση με τον έναν ή με τον άλλον, μια και η τεχνολογία και το γενικότερο πλαίσιο αλλάζουν καθημερινά. Περισσότερο από το δικαίωμα της ιδιοκτησίας, πρέπει να επαναπροσδιορίσουμε πού αρχίζει σήμερα ο δημόσιος χώρος, ο χώρος όπου όλος ο κόσμος συνευρίσκεται, και πού η ιδιωτικότητα.

Τι μπορεί να κάνει η Ε.Ε;

Είναι κάπως γραφειοκρατική για την ταχύτητα αυτού που ζούμε. Κοιτάξτε τι συνέβη με την Europeana, το σχέδιο ψηφιοποίησης των βιβλίων: Η Ευρώπη αρχικά αναγνώρισε το θέμα, αλλά η Google την προσπέρασε με τρόπο αμφιλεγόμενο αλλά αποτελεσματικό. Η Ευρώπη πρέπει να ηγηθεί ενός διαλόγου σοφών. Και να δει τι πρέπει να κάνει κάνει για τον πολιτισμό της, έτσι ώστε αυτός να επιζήσει.

Τι πρέπει να κάνει;

Δεν νομίζω ότι η Ευρώπη είναι τόσο αφοσιωμένη στον πολιτσμό της όπως θα όφειλε. Πρέπει να κάνει περισσότερα για την νέα δημιουργικότητα, αλλά ταυτόχρονα και για την πολιτιστική κληρονομιά. Η Ισπανία, η Ιταλία, η Πορτογαλία, ή η Ελλάδα έχουμε μια τεράστια πολιτιστική κληρονομιά που έχει ορίσει τον Ευρωπαϊκό πολιτισμό. Αν η Ευρωπαϊκή Ένωση θέλει να είναι μια ένωση πραγματική, πρέπει να κοιτάξει τον πολιτσμό του νότου της και να ανοίξει έναν διάλογο που ούτε καν έχει αρχίσει. Έχει ενοποιηθεί μόνο η οικονομία. Και το προβλημα, όπως φαίνεται και με την κρίση είναι ότι η οικονομική ένωση είναι τόσο ισχυρή όσο είναι η πιο αδύνατη οικονομία. Σε αντίθεση, η πολιτιστική ένωση, θα ήταν τόσο ισχυρή όσο ο πιο ισχυρός πολιτισμός.

Ενώθηκαν οι τομείς της Οικονομίας και του Τουρισμού στη χώρα σας, με έναν οικονομολόγο επικεφαλής. Ο πολιτισμός χρειάζεται μια διαχείριση περισσότερο βασισμένη σε οικονομικούς όρους;

Πρέπει να συνδυάσουμε την ελευθερία που χρειάζεται η δημιουργία, μαζί με στόχους που πρέπει να επιτευχθούν. Αν δε γίνει αυτό, κάτω από την ομπρέλα του πολιτισμού υπάρχουν οργανισμοί στους οποίους γίνεται κατασπατάληση των χρημάτων των φορολογουμένων.

Θα γίνουν περικοπές με την κρίση;

Μεγάλες, αλλά διοχετεύουμε τα χρήματα από τους πιο ανεπαρκείς τομείς. Αυτή τη στιγμή έχουμε ένα πρόβλημα με την όπερα και τις επόμενες ημέρες θα πρέπει να αποφασίσουμε αν θα την διατηρήσουμε σε λειτουργία ή όχι. Ψάχνουμε τρόπους να τη σώσουμε, θέλουμε να τη διατηρήσουμε ανοιχτή, αλλά έχει ξεφύγει τόσο πολύ από τον προϋπολογισμό, που υπάρχει πρόβλημα εξεύρεσης πόρων χρηματοδότησης και προϋποθέτει μια τεράστια θυσία. Από την άλλη το Νέο Μουσείο της Ακρόπολης, άνοιξε έναν καινούργιο τρόπο να βλέπουμε τα μουσεία στην Ελλάδα. Πριν ήταν στατικά και αυτό είναι και μέρος του τρόπου ζωής της Αθήνας. Περίπατοι, τουρισμός, ψώνια. Η επιτυχία του επιτρέπει να σκεφτούμε με ελευθερία την πολιτιστική κληρονομιά σαν κάτι όχι μόνο για προστασία, αλλά και για ανάπτυξη.

Θα επιστρέψουν τα μάρμαρα του Παρθενώνα;

Πρέπει, γιατί αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι ενός μοναδικού μνημείου. Φανταστείτε να ήταν η μισή Γκερνίκα στο Βρετανικό Μουσείο. Επιπλέον, μετά το άνοιγμα του Νέου Μουσείου της Ακρόπολης, το Βρετανικό Μουσείο είναι σε άμυνα, γιατί πρέπει να εξηγήσουν γιατί τα μάρμαρα συνεχίζουν να βρίσκονται εκεί. Αν ο Παρθενώνας είναι το σύμβολο του ουμανισμού στον κόσμο, είναι παράλογο με αυτή τη συμβολική αξία να είναι διαιρεμένος.

Μουσείο Ακρόπολης

Πήγα πριν από μερικές μέρες να δω το καινούργιο μουσείο της Ακρόπολης. Ένα μουσείο που πέρασε κυριολεκτικά από σαράντα κύματα μέχρι να αποφασιστεί τελεσίδικα η κατασκευή του στο οικόπεδο Μακρυγιάννη.

Θυμάμαι την περιοχή από την εποχή της δεκαετίας του '80. Μια περιοχή σαν όλες τις άλλες στην Αθήνα, μικροαστική, γεμάτη πολυκατοικίες, χαρακτηριστικό παράδειγμα της ανάπτυξης που συντελέστηκε στην Αθήνα τις δεκαετίες '60 και '70 του περασμένου αιώνα. Μικρά και μεγάλα διαμερίσματα σε πολυκατοικίες χωρίς καμμία αρχιτεκτονική έμπνευση, ειδικά όσο απομακρυνόταν κανείς από τον Παρθενώνα και κυρίως από την οδό Αποστόλου Παύλου, που τότε ακόμα δεν είχε πεζοδρομηθεί, όπως σήμερα. Ήταν ένας μικρόκοσμος χαρακτηριστικός της εποχής του, όχι τόσο μακρινής είναι αλήθεια από τη σημερινή.

Σήμερα ή περιοχή έχει αποκτήσει μια ατμόσφαιρα ολότελα διαφορετική από παλιά. Η πεζοδρόμηση της Αποστόλιυ Παύλου στα τέλη του '90, με την αρχή της ενοποίησης αρχαιολογικών χώρων, ενός φιλόδοξου σχεδίου που δεν ολοκληρώθηκε καθότι απομένουν ακόμα πολλά να γίνουν έτσι ώστε η Αθήνα να αναδείξει τα μνημεία της και να γίνει μια πιο όμορφη πόλη, άλλαξε τα δεδομένα. Το Μουσείο της Ακρόπολης έρχεται να συμβάλλει σε αυτή την παράξενη γκλαμουριά που ξαφνικά έχει κατακλύσει τα πάντα. Είναι ίσως το κερασάκι στην τούρτα, μια επένδυση τόσο οικονομική, όσο συναισθηματική, ένα χρέος που η Αθήνα όφειλε στους κατοίκους και την ιστορία της.

Είμαι χαρούμενος που το μουσείο επιτέλους άνοιξε τις πύλες του και μπορούμε να το χαρούμε όλοι. Πέρασε πραγματικά από σαράντα κύματα μέχρι να γίνει. Τα δύο μεγάλα κόμματα μπλέχτηκαν σε ατέρμονους αγώνες και συγκρούσεις για να πείσει το καθένα από τη μεριά του για την αλήθεια της υποτιθέμενης θέσης του. Χρησιμοποίησαν και τα δύο την κατασκευή του μουσείου για να κερδίσουν εκλογική πελατεία και τελικά να πείσουν ότι οι άλλοι είχαν άδικο.

Η Μελίνα Μερκούρη ήταν αυτή που πίστεψε στην κατασκευή του μουσείου και το πάλεψε όσο κανείς άλλος για να γίνει πραγματικότητα. Αντίθετα, στελέχη της ΝΔ και κυρίως ο Πέτρος Τατούλης, για ψηφοθηρικούς λόγους βεβαίως, ήταν αυτοί που αντιστάθηκαν σθεναρά. Σήμερα βέβαια προσπαθούν να το αποσιωπήσουν και να σπεύσουν να δηλώσουν λάτρεις του κτηρίου και του εθνικού ρόλου που υπηρετεί.

Το κτήριο αυτό καθαυτό δεν είναι ένα πολύ σπουδαίο αρχιτεκτόνημα. Ή τουλάχιστον δεν είναι ένα εντυπωσιακό κτήριο στα δικά μου μάτια. Όμως αυτό δεν με πειράζει καθόλου, μια και δεν ανταγωνίζεται το μεγαλείο που έχει κληθεί να υπηρετήσει, δηλαδή την Ακρόπολη. Ωστόσο τα εκθέματα είναι πάρα πολύ ωραία τοποθετημένα και τα κείμενα που τα συνοδεύουν δίνουν με λίγα λόγια την ουσία. Ο τελευταίος όροφος περιέχει τα γλυπτά της ζωφόρου τοποθετημένα περιμετρικά, όπως ακριβώς ήταν τοποθετημένα στον Παρθενώνα, πριν ο Έλγιν, αμόρφωτος και ανάλγητος υπερόπτης Δυτικός, τα αφαιρέσει για να τα μεταφέρει στην Αγγλία. Τα κομμάτια που βρίσκονται στο Βρετανικό Μουσείο έχουν αντικατασταθεί με αντίγραφα και έχουν τοποθετηθεί στη θέση που ήταν πριν αφαιρεθούν. Έτσι παίρνει κανείς μια γενική και ολοκληρωμένη εικόνα της ζωφόρου.

Αυτό που σοκάρει είναι ο αριθμός των γλυπτών που ο Έλγιν αφαίρεσε. Στην πραγματικότητα αυτά είναι η συντριπτική πλειοψηφία. Και οι Άγγλοι συνεχίζοντας να είναι υπερόπτες και αλαζόνες, αρνούνται ακόμα και σήμερα να τα επιστρέψουν.

Η κλασσική ομορφιά της Ακρόπολης και η θέα του ιερού βράχου κόβουν πραγματικά την ανάσα. Το μουσείο αυτό ξεπληρώνει ένα χρέος. Το χρέος που έχουμε απέναντι στην ιστορία αυτού του τόπου στον οποίο έτυχε να γεννηθούμε. Δεν ξέρω αν αισθάνομαι περήφανος βλέποντας όλα αυτά, σίγουρα όμως αισθάνομαι συγκίνηση, γαλήνη και ανακούφιση.